Samenstelling collectie

Het Herinneringscentrum Kamp Westerbork richt zich in zijn collectiebeleid vooral op de geschiedenis van kamp Westerbork (1939-1971), op de Jodenvervolging in Nederland in de breedste zin en de verwerking daarvan na de Tweede Wereldoorlog. De collectie bevindt zich in een geklimatiseerd depot, de boeken bevinden zich in een bibliotheek. Deze ruimtes zijn voor de bezoeker niet toegankelijk.

Uitgangspunten voor de geschiedenis van kamp Westerbork:

1939-1942   Centraal Vluchtelingenkamp

1942-1945   Judendurchgangslager

1945-1948   Interneringskamp voor NSB'ers

1949              Militair kamp

1950-1951   Repatriëringskamp voor Indische Nederlanders

1951-1971   Woonoord Schattenberg voor Molukkers

De nadruk ligt op de periode 1939-1945. De collectie bestaat uit officiële documenten, egodocumenten, foto's, tekeningen, voorwerpen, interviews en boeken. Daarnaast zijn op het voormalig kampterrein nog verschillende authentieke sporen aanwezig. De kracht van de collectie ligt vooral in die van de egodocumenten: brieven en briefkaarten, die in het kamp werden geschreven of vanuit de trein werden gegooid, alsook dagboeken en later geschreven herinneringen. Tussen 15 juli 1942 en 13 september 1944 vertrok elke dinsdag een trein, die kampbewoners naar de vernietigings- en concentratiekampen in het Oosten vervoerde. De gecensureerde brieven zijn als bron van beperkte waarde: dit in tegenstelling tot de uit het kamp gesmokkelde brieven die een schat aan informatie bezitten, soms over een periode van weken of zelfs soms maanden en waar het persoonlijke drama tot in detail beschreven wordt. De op het laatste moment geschreven en vaak vanuit de trein gegooide briefkaarten vormen hiervan een sprekend voorbeeld. Ongeacht de waarde als bron, blijken de brieven en briefkaarten unieke documenten en vormen zij vaak ook het laatste levensteken van de schrijver.

De fotocollectie (8.000 stuks) laat alle aspecten van het dagelijks leven in het kamp zien: van geportretteerde personen tot het werken, van transporten tot ontspanning. Belangrijk onderdeel van de fotocollectie vormen familiefoto's: foto's uit het dagelijks leven voor de oorlog.

Er zijn in kamp Westerbork veel tekeningen gemaakt, die bewaard zijn gebleven. De tekeningen laten soms aspecten van het dagelijks leven zien, soms een barak of delen van het kamp, maar meestal gaat het om geportretteerde gevangenen.

De officiële documenten variëren van transportlijsten (uitgaand), Lagerbefehlen, mededelingen, kampkaarten, arbeidskaarten, recepten, waslijsten, toestemmingen, vrijstellingen, vergunningen om het kamp te mogen verlaten, geld, programmablaadjes en een complete collectie van 'De Westerborker'. Dit mededelingenblad verscheen kort na de bevrijding van het kamp van april tot juni 1945 25 keer.

Voorwerpen gemaakt of gebruikt in het kamp zijn vrij zeldzaam. Meestal gaat het om zaken die in de vrije tijd van de gevangenen privé of voor anderen zijn vervaardigd. Te denken valt aan gebruiksvoorwerpen, sieraden, speelgoed, koffers en overalls. Gebruikte voorwerpen zijn vaak meegenomen naar het kamp of in een latere fase opgestuurd.

De honderden interviews beslaan alle periodes en beperken zich niet alleen tot de gevangenen en bewoners, maar betreffen ook mensen die er hebben gewerkt, op bezoek zijn geweest of op een andere manier getuige waren, zoals omwonenden.

Er zijn documenten, foto's en voorwerpen van alle aspecten van de Jodenvervolging aanwezig. Een belangrijke collectie is die van de Joodse werkkampen. De nadruk ligt op foto's en brieven.

De boekencollectie vormt een afspiegeling van de thematiek. Publicaties waarin kamp Westerbork worden genoemd, vormen de kern van de collectie. Belangrijk zijn daarnaast de boeken die regionale en lokale geschiedenissen van het Joodse leven voor, tijdens en na de oorlog beschrijven.

Niet tot de kerncollectie, maar wel in beheer zijn de algemene oorlogscollecties van het Drents Museum en het Veenkoloniaal Museum en een aantal kleinere particuliere collecties. Het gaat hier vooral om voorwerpen, uniformen, tijdschriften, kranten en affiches. Op het voormalig kampterrein bevinden zich nog verschillende bouwsels en sporen. Ze zijn geregistreerd, soms gerestaureerd en worden op een actieve wijze geconserveerd.