Bruikleenexposities

Een koffer vol hoop
Bijna dagelijks zijn beelden te zien van vluchtelingen wereldwijd, vaak ondergebracht in provisorische kampen. Hun verhaal is het meest recente voorbeeld van een eeuwenoud probleem, dat ook in ons eigen land nog steeds actueel is. Al eeuwen vormt Nederland een opvangplaats voor mensen, die hun land ontvluchten omdat ze in hun bestaan worden bedreigd. Zo kwamen eind jaren dertig van de twintigste eeuw duizenden Duitse Joden naar Nederland. De expositie Een koffer vol hoop vertelt het verhaal van deze vluchtelingen. Koffers gevuld met persoonlijke verhalen van betrokkenen: vluchtelingen, grensbeambten die hen tegen moesten houden, de directeur van het Vluchtelingenkamp Westerbork.

Interneringskamp Westerbork 1945-1948
De expositie Interneringskamp Westerbork 1945-1948 bevat nooit tentoongestelde brieven, bijzondere persoonlijke verhalen en unieke filmbeelden van een nog onbekende periode uit de kampgeschiedenis. Interneringskamp Westerbork vertelt tevens het verhaal van al die plekken in Nederland die voor dezelfde functie werden ingezet. Uitgebreid aan de orde komt de geschiedenis van de NSB, de haat die er tegen ‘foute’ Nederlanders ontstond en de gevolgen die dit na de internering voor vooral de kinderen van de geïnterneerden met zich meebracht. De tentoonstelling laat de bezoeker nadenken over de vraag ‘Wat is ‘fout’?’

In bewaring gegeven
De dreiging van deportatie of het besluit tot onderduik deed velen besluiten hun waardevolle spullen te verstoppen. Of in bewaring te geven bij buren of bij vrienden of bij onbekenden. Het ging naast kostbare en dure spullen ook om foto’s en kleding. Niet alle Nederlanders gingen daar goed mee om: zij eigenden zich de in vertrouwen gegeven zaken toe. Anderen vervulden hun plicht beter. Na de bevrijding keerden ruim 100.000 Joden niet terug. Voorwerpen, boeken en foto’s beleven tevergeefs wachten op hun eigenaren.

Lachen im Dunkeln
‘Kamp Westerbork – een stad op zich, een wereld op zichzelf – was vol contrasten. Met als uitersten de diepe ellende van de transporten en de grandioze revues in het kamp, waarvoor kosten noch moeiten werden gespaard.’ Achter deze woorden, opgetekend uit de mond van een oud-kampgevangene, gaat een wereld van onwezenlijke tegenstellingen schuil. Binnen de omheining van het prikkeldraad, in het zicht van de wachttorens en met de verschrikkingen van de wekelijkse transporten, was in kamp Westerbork in oorlogstijd wellicht het beste cabaret van Nederland te vinden. Ook de muziekuitvoeringen waren van grote kwaliteit en de sportwedstrijden waren het aanzien soms meer dan waard. De Duitstalige tentoonstelling Lachen im Dunkeln geeft een gevarieerd beeld van deze wereld van tegenstellingen.

Sobibor
De expositie Sobibor vertelt het verhaal van het gelijknamige kamp. In tegenstelling tot Auschwitz-Birkenau, was Sobibor alleen een vernietigingskamp. De enige Joden die niet onmiddellijk werden vergast, werden gebruikt bij het moordproces. Negentien treinen zijn vanuit Westerbork naar Sobibor vertrokken; alle in 1943. Met stokken, knuppels en zwepen werden de Joden bij aankomst vooruitgedreven. Net als in Auschwitz waren de gaskamers als doucheruimte ingericht.

Bergen-Belsen
De expositie Bergen-Belsen vertelt het verhaal van het gelijknamige kamp. Van alle kampen waren de overlevingskansen in Bergen-Belsen het grootst. Bergen-Belsen was in 1935 op de Lüneburgerheide gebouwd en bedoeld als barakkenkamp voor arbeiders. Hoewel ook in Bergen-Belsen de omstandigheden slecht waren, was er van mishandeling minder sprake. Daar stond getreiter tegenover. Berucht was het urenlang stilstaan achter prikkeldraad zonder eten en drinken. Een voordeel was dat gezinsleden, die weliswaar apart woonden, elkaar een uur per dag mochten zien. In het kamp was een strakke hiërarchie: de SS was de baas en liet de Joden over de Joden heersen.