Geschiedenis

Het Herinneringscentrum Kamp Westerbork werd geopend in 1983, 38 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog. In de eerste decennia na de bevrijding was er weinig aandacht voor de bezettingstijd. Toenmalig Commissaris van de Koningin in Drenthe, mr. J. Cramer, wilde in 1957 al een monument oprichten ter herinnering aan de geschiedenis van kamp Westerbork, maar zijn initiatief vond geen weerklank. Pas in de loop van de jaren 1960 ontstaat er een beweging die het mogelijk maakt dat er in 1970 een monument geplaatst wordt, het Nationaal Monument Westerbork. Meer zit er op dat moment echter niet in. Tijdens de eerste herdenking bij het monument, op 4 mei 1971, ging de afbraak van het toenmalige woonoord Schattenberg om acht uur 's avonds gewoon door. Manja Pach, dochter van een oud-gevangene van Westerbork, nam daarop het initiatief om het historisch terrein van Westerbork herkenbaar te maken voor bezoekers. Pach en de Werkgroep Westerbork werden tegengewerkt, maar wisten stap voor stap wel enige vooruitgang te boeken. De plaatsing van een maquette op het terrein, later gevolgd door informatiepanelen, werden gerealiseerd.

Pas begin jaren tachtig is er ook draagvlak voor het oprichten van een klein informatiecentrum. De Nederlandse regering heeft dan net een tentoonstelling geplaatst in Auschwitz en een replica moest in Nederland te zien zijn. De tentoonstelling is vanaf 12 april 1983 te zien in het nieuwe Herinneringscentrum Kamp Westerbork, die dag geopend door Koningin Beatrix. Het Herinneringscentrum is ontstaan vanuit een particulier initiatief, maar de landelijke overheid beschouwt het sinds de opening als een nationale instelling.

Was de aanloop naar de bouw van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork moeizaam, de ontwikkeling van het Herinneringscentrum is voorspoedig geweest. Vooraf werd gerekend op een jaarlijks bezoekersaantal van 12.000, maar al in het eerste openingsjaar werd een aantal van 50.000 bereikt. Al snel werd duidelijk dat de organisatie en het gebouw uitgebreid moest worden. De eerste verbouwing vond plaats in 1987. Met de belangstelling voor het Herinneringscentrum, groeide de aandacht voor het kampterrein. In 1991 werd een busverbinding in gebruik genomen en een jaar later werd de symbolische herinrichting van het terrein door prinses Margriet onthuld. De 102.000 stenen, reconstructies van barakken en omheiningen vormen sindsdien een rechtstreekse verwijzing naar de historie van deze plek. In de daaropvolgende jaren nam het aantal bezoekers toe, evenals het aantal deelnemers aan de jaarlijkse herdenkingen. Voor het toenemend aantal schoolgroepen werden educatieve programma's en projecten ontwikkeld. Opnieuw bleek dat een uitbreiding nodig was, een nieuwe stap die in 1999 gezet werd.