COLUMN: De voetbalcompetitie van kamp Westerbork

26 juni 2018

Op 11 april kwam hij, Richard Weiss, naar Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Hij wilde de bevrijding van zijn moeder Mary Löwenkopf in kamp Westerbork op 12 april 1945 herdenken. Richard had stapels documenten en familiefoto’s bij zich, maar had ook veel vragen over het verblijf van zijn moeder in het doorgangskamp en over de dagen rond de bevrijding van het kamp. De collectie van zijn moeder droeg hij over aan het Herinneringscentrum.

Halverwege juni, ruim twee maanden later, schreef hij mij opnieuw: ‘Mr Abuys, I hope all is well. I have recently come across some additional papers, pictures and documents that relate to Westerbork. These items belonged to Gerhard Perl. While not related to me by blood, I grew up with Gerd and his wife Anje as my aunt and uncle. They were my parents closest and dearest friends. We spent all our holidays together, and since they never had any children of their own, I was like a son to hem, and they were like parents to me. Gerd died in December 1986. He wife who was originally from Amersfoort, died in 2014 at the age of 95. At the time I was her heir and executor (…).’

Onbekende overlevende
Ik maak de oranje enveloppen met een poststempel van New York open. Talloze documenten uit kamp Westerbork openen zich voor mij. Op basis daarvan kan ik een reconstructie maken van een voor mij op dat moment onbekende overlevende: Gerhard Perl.

Gerhard is geboren in 1922 te Berlijn. Als Duits-Joodse vluchteling komt hij in maart 1939 in Nederland terecht. Een poging om naar Shanghai te emigreren mislukt. Hij wordt via verschillende adressen in Rotterdam uiteindelijk in het jongensweeshuis in Arnhem ondergebracht. Hier ontmoet hij de moeder van Richard Weiss: Mary Löwenkopf.

Kamp Westerbork
Vanuit Arnhem worden Gerhard en Mary in december 1942 naar kamp Westerbork gestuurd. Gerhard is horlogemaker van beroep. In Westerbork wordt hij vooral belast met het uit elkaar halen van fijne elektrische apparaten. Later wordt hij bij de Elektrotechnische Dienst ingedeeld. Gerhard ontkomt aan de deportatietransporten en wordt uiteindelijk op 12 april 1945 in kamp Westerbork bevrijd.

Foto's
Ik blader verder door de stapel documenten. Gerhard komt na de oorlog in Arnhem terecht. In 1947 trouwt hij met Anje in Den Haag en in 1951 emigreert hij naar Amerika.
Ik stuit op een stapel foto’s. Een van het gezin Perl in Berlijn, foto’s uit Amerika en van overlevenden van kamp Westerbork die oud en nieuw vieren in 1955. Tot in de jaren tachtig blijven ze elkaar op verschillende gelegenheden ontmoeten en verhalen vertellen over het leven in kamp Westerbork en de bevrijding.

Voetbalteam
En dan, zie ik een kleine foto. De randen zijn beschadigd. Elf mannen, gekleed in voetbalkleding of iets wat erop lijkt. Een vrouw met een warme jas en een davidster. Barakken van kamp Westerbork op de achtergrond. Gerhard Perl zit helemaal links op zijn hurken. De foto is waarschijnlijk genomen in het voorjaar van 1944. De periode dat elftallen van de verschillende werkafdelingen elkaar op de appelplaats ontmoeten. Ja, een heuse voetbalcompetitie in kamp Westerbork, die duurde zolang er genoeg mannen beschikbaar zijn. Ze worden gadegeslagen door soms honderden toeschouwers. Voor hen een vermaak. Voor de spelers een uitlaatklep.

Guido Abuys
Conservator Herinneringscentrum Kamp Westerbork