COLUMN: Het besef van de onwerkelijkheid

24 juli 2018

Vertellen over deportaties naar Auschwitz en Sobibor is één ding, zelf die plekken van vernietiging bezoeken is heel wat anders. Dat werd me weer duidelijk toen ik als docent studenten van ROC Friese Poort in Drachten mocht begeleiden, net na hun terugkeer van een reis naar Auschwitz.

Alle nieuwe medewerkers van het Herinneringscentrum gaan mee met de reis van het Auschwitzcomité, een tocht langs een aantal concentratie- en vernietigingskampen in Polen. Voor mij is het alweer een fors aantal jaren geleden, dat ik op die plekken stond, waarover ik familie en vrienden moest informeren als het ging om het lot van hun geliefden. Nog steeds staat mij duidelijk voor de geest, dat ik pas daar in Auschwitz en Sobibor het volle besef kreeg van de onwerkelijkheid van de Holocaust.

Voelbaar verdriet
Daar stond ik dan, aan het eind van die treinreis waarvan ik het begin als deportatiedatum zo vaak had opgezocht, opgeschreven en doorgegeven. Sobibor, voor mijn gevoel ergens aan het einde van de wereld. En Auschwitz, de omgebouwde kazerne met verderop het onvoorstelbaar grote moordcomplex Birkenau. Daar had ik mijn journalistieke vaardigheden nodig om letterlijk en figuurlijk afstand te kunnen nemen van het voelbare verdriet van mijn reisgenoten. Alleen maar waarnemen, niet te dichtbij laten komen – voor mij daar destijds noodzakelijk om de volle omvang van de plek te kunnen bevatten.

FP-tv
Toen ik half januari kennis maakte met de studenten van de opleiding tot AV-specialist aan ROC Friese Poort, bleken zij net terug te zijn van een bezoek aan Auschwitz. Een prima onderwerp voor een uitzending van FP-tv die de studenten met regelmaat samen maken. Maar hoe doe je dat?

Ik merkte in gesprekken dat mijn ervaringen van zoveel jaar geleden overeenkwamen met die van de studenten, toen ze in één woord moeten uitdrukken wat ze ervan vonden. Indrukwekkend, moeilijk, bijzonder…

Persoonlijke ervaringen
Uiteindelijk is gezamenlijk besloten om niet, zoals in eerste instantie gedacht, een soort historisch verhaal te maken, maar in de uitzending de persoonlijke ervaringen centraal te stellen. Ik ben trots op de studenten die durfden te vertellen, hoe zij Auschwitz hebben ervaren. Het is een bijzondere uitzending geworden die laat zien, hoe belangrijk dergelijke bezoeken zijn, omdat ze bijdragen aan zowel historisch besef als visie op de huidige maatschappij. En dat de verhalen steeds opnieuw verteld moeten worden…

Klik hier om de uitzending van FP-tv over Auschwitz te kijken.

José Martin
Onderzoeker Herinneringscentrum Kamp Westerbork