COLUMN: Briefkaarten uit de trein

4 september 2018

Geert Jonkers belde mij op. Hij had een tijdje geleden iets gehoord over de actie NIET WEGGOOIEN! en had nog iets thuis liggen. Gereedschap van een Joodse horlogemaker, die op transport moest. Maar Geert had nog meer voor ons: bijzondere verhalen over briefkaarten.

Geert kreeg het gereedschap van zijn pleegvader, die toen het kamp nog een Centraal Vluchtelingenkamp was, de schilderswerkplaats had opgezet. Zijn personeel bestond uit Duits-Joodse vluchtelingen. Geert was er ook weleens geweest. Ik vraag of hij bereid is zijn verhaal voor de camera te vertellen.

Een paar weken later ga ik bij hem langs, samen met mijn vaste cameraman. Geert vertelt zijn verhaal. Eenmaal op de praatstoel komen steeds meer details naar boven over het werk van zijn pleegvader en Geerts bezoeken aan kamp Westerbork.

Treinen
Als ik aan hem vraag of hij ook getuige is van uitgaande transporten vertelt hij dat hij vlak bij het spoor in Assen woonde en de treinen zag binnenrijden. Het waren in zijn herinnering gesloten wagons. Ze stopten altijd op spoor 4. Tussen het prikkeldraad voor het luikje zag hij handen eruit steken. Handen die briefkaarten naar buiten wierpen. Als het stevig waaide en de wind er goed onder kwam, belandden de briefkaarten in de buurt van zijn huis op de grond.

Briefkaarten
Geert was er als de kippen bij. Hij raapte de briefkaartjes op, soms wel vijf of zes. De Duitsers, die de trein bewaakten riepen: ‘He, he!’ Geert stopte dan met verzamelen en liep met zijn buit snel naar huis. Tegen zijn moeder zei hij: ‘Moet je eens kijken.’ Hij kon zelf het schuine handschrift en de krabbeltjes op de kaarten niet lezen. Hij had op school alleen recht schrift geleerd. Hij kan zich nog herinneren dat zijn moeder de teksten voorlas: ‘We zijn op transport. We weten niet waar naartoe. Doe de groeten aan….’ Vervolgens deed Geert de briefkaarten op de post. ‘Het waren van die standaardkaarten met de postzegel er al op.’

Horlogemaker
De tijd is voorbijgevlogen. Na zo’n anderhalf uur verlaten we de woning, in gedachten verzonken, met de camera-uitrusting en een etui van kunstleer in de hand. De afschroefbare hamer en het andere gereedschap zullen in de collectie worden opgenomen. Het waren hulpmiddelen van een horlogemaker uit kamp Westerbork. Zijn naam zal waarschijnlijk altijd onbekend blijven.

Guido Abuys
Conservator Herinneringscentrum Kamp Westerbork