COLUMN: Een lastige klus

4 december 2018

Met bevlogenheid en doorzettingsvermogen heeft Salo Muller het vorige week voor elkaar gekregen, dat de NS een schadevergoeding gaat betalen aan overlevenden en nabestaanden van slachtoffers van de Holocaust. Ik hoorde hem in een uitgebreid interview op Radio 1 vertellen, dat wat hem betreft de commissie die gaat bepalen wie in aanmerking komt, zo snel mogelijk aan de slag gaat. Wie dat gaan doen, is nog niet duidelijk. Maar ik weet uit mijn eigen zoekervaring, dat ze een heel lastige klus gaan krijgen.

Naar aanleiding van de berichten in de media kwamen ook bij mij de vragen binnen. Over welke criteria de commissie zou kunnen gaan hanteren. Of ook de mensen die naar kamp Westerbork werden vervoerd en die uit het kamp werden vrijgelaten voor een vergoeding in aanmerking zouden komen? Zij mochten naar huis vanwege een gemengd huwelijk, een bijzondere nationaliteit of valse papieren waardoor ze (nog) niet aan de criteria voor deportatie voldeden. Een groep die daarmee ook tot de nabestaanden behoort, omdat de rest van de familie wel werd weggevoerd en vermoord.

Breed begrip
Slachtoffers van de Holocaust is een breed begrip, zo werd duidelijk toen we de criteria voor het monumentale boek De 102.000 Namen wilden vaststellen. Welke namen nemen we in het boek op? Wie krijgt een plek in dit gedrukte monument? Wie is vervolgingsslachtoffer? We kwamen na veel praten uiteindelijk tot een breed uitgangspunt. In het boek staan de namen van hen die onder dwang uit hun huis zijn gehaald en naar een kamp of gevangenis zijn overgebracht en daar of op een andere locatie zijn vermoord of bezweken. Dat in het boek ook de namen van de Sinti en Roma zijn opgenomen, is voor ons geen enkele discussie: ook zij zijn via kamp Westerbork gedeporteerd.

Nooit af

Maar het belangrijkste is wel de vaststelling dat het boek De 102.000 Namen niet af is. Dat het misschien wel nooit komt tot een volledige en correcte vermelding van alle Joodse, en Sinti en Roma vervolgingsslachtoffers uit Nederland. Want we beschikken niet over volledige en betrouwbare bronnen over de vermoorde gedeporteerden. We moeten het doen met vele verschillende indirecte bronnen, onvolledige archieven en tal van fouten in de geschreven of getypte documenten.

Begrip en luisteren

Aan de samenstelling van de commissie wordt nu gewerkt. In het verleden waren het vaak politici die een dergelijke klus toebedeeld kregen. Dat leverde dan gedegen rapporten en vele discussies achteraf op. Ik ben blij te lezen dat nu gedacht wordt aan een historicus, iemand uit de Joodse gemeenschap en een ervaren mediator. Want dat heeft die commissie bij die moeilijke klus nodig: ze moeten er samen uitkomen, niet alleen door veel wijsheid, maar vooral door veel begrip en veel te luisteren.

José Martin
Onderzoeker Herinneringscentrum Kamp Westerbork