Sobibor-overlevende Selma Wijnberg overleden

4 december 2018

Selma Wijnberg (Groningen, 1922) is op 96-jarige leeftijd overleden. Ze was de laatste Nederlander die Sobibor overleefde.

Selma groeide op in Zwolle. Haar ouders hadden een hotel aan de Veemarkt in Zwolle. In 1941 overleed vader Samuel Wijnberg. Moeder en kinderen runden het hotel tot de Duitsers het in 1942 in beslag namen.

Opgepakt
Rond die periode besloot Selma onder te duiken. Zij kwam terecht in de Bilt, maar werd daar opgepakt omdat ze als Jodin herkend werd.  Na haar arrestatie werd ze naar de gevangenis in Utrecht gebracht en vervolgens naar Amsterdam, Vught en Westerbork.

Op 6 april 1943 werd Selma gedeporteerd naar vernietigingskamp Sobibor. Negentien treinen vertrokken in 1943 vanuit kamp Westerbork naar Sobibor. Ruim 34.000 Nederlandse Joden werden daar direct vermoord. De enige Joden die niet onmiddellijk werden vergast, werden door de nazi’s ingezet voor het moordproces. Selma werd als een van de weinigen geselecteerd om te werken. 

Het geheim van Sobibor
De bedoeling was dat niemand ooit zou kunnen getuigen over de massamoord die in Sobibor gepleegd werd. Maar die opzet mislukte toen in oktober 1943 een opstand uitbrak. Onder de gevangenen die op de vlucht sloegen, waren Selma Wijnberg en haar Poolse vriend Chaim Engel. Journalist Ad van Liempt schreef een boek over het leven van Selma en zegt over de opstand: ‘Dit was zo ontzettend dapper. Door hen is het geheim van Sobibor ontsnapt en de massamoord aan het licht gekomen. ‘

Selma en Chaim bleven na hun ontsnapping uit handen van de nazi's en doken onder in het uiterst vijandige Polen. Beiden overleefden de oorlog en emigreerden eerst naar Israël en later naar de Verenigde Staten. Chaim Engel overleed daar, in 2003.

Gewone vrouw
Ad van Liempt beschrijft Selma als een heel gewone vrouw, die altijd overvallen was voor de aandacht die ze kreeg: ‘Ze zei altijd dat ze zo’n geluk heeft gehad. Natuurlijk heeft ze het geluk gehad dat ze niet vermoord is in Sobibor. Maar ze heeft zulke ontzettende gruwelijkheden doorstaan. Ze heeft een afschuwelijke tijd gehad die haar hele leven bepaald heeft. ‘

Op 12 april 2010 kreeg Selma een koninklijke onderscheiding. In Herinneringscentrum Kamp Westerbork reikte minister Klink deze aan haar uit.