Kenniscentrum

Het Herinneringscentrum was partner in het internationale onderzoeksproject IC-ACCESS – Accessing Campscapes, een consortium dat van 2016 tot 2019 werkte aan nieuwe perspectieven op (oorlogs)kampen als erfgoedplaatsen. Het project bracht Europese universiteiten en herinneringscentra samen om de complexe verhalen van kampen zoals Westerbork, Bergen-Belsen en Jasenovac te onderzoeken aan de hand van interdisciplinaire methoden. Binnen dit project werden onder andere virtuele reconstructies, archeologische verkenningen en experimenten met digitale en interactieve presentatievormen ontwikkeld om de materiële sporen en herinneringsculturen rond deze kampen inzichtelijker te maken en te delen.

IC-ACCESS – Accessing Campscapes

Herinneringscentrum Kamp Westerbork nam deel aan Houses of Darkness, een internationaal samenwerkingsproject dat zich richt op zogenoemd dadererfgoed: plekken die verbonden zijn met de machtsstructuren en daders van het systeem van nazi-concentratiekampen. Samen met partnerinstellingen uit onder meer Noorwegen en Duitsland werd in dit project onderzocht hoe deze beladen locaties – vaak letterlijk en figuurlijk buiten beeld gehouden – toch betekenisvol en verantwoord gepresenteerd kunnen worden.

Binnen Houses of Darkness stond de vraag centraal hoe dadergeschiedenissen zichtbaar kunnen worden gemaakt zonder ze te normaliseren of te isoleren van het geweld waarvan zij deel uitmaakten. Door middel van artistieke projecten, tentoonstellingen en publieksprogramma’s verkende het project nieuwe vormen van reflectie op verantwoordelijkheid, herinnering en de omgang met beladen geschiedenis. Voor Herinneringscentrum Kamp Westerbork sloot deze samenwerking nauw aan bij de bredere opgave om ook de rol van systemen, machtsposities en daders in het verhaal van Kamp Westerbork zorgvuldig te blijven duiden.

Houses of Darkness

Het Herinneringscentrum draagt bij aan MEMORISE, een lopend Horizon Europe-project dat digitale mogelijkheden onderzoekt voor het toegankelijk maken van erfgoed rond de vervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Binnen MEMORISE worden digitale instrumenten en platformen ontwikkeld om collecties, archieven en multimodale bronnen te verbinden, zodat publiek en onderzoekers wereldwijd deze bronnen kunnen verkennen, vergelijken en ervan leren. Een van de projectonderdelen is de verdere ontwikkeling van de virtuele reconstructie van Kamp Westerbork en de integratie van innovatieve digitale leermodules die het narratief van herinneringstechnologieën verdiepen.

MEMORISE

Het Herinneringscentrum was initiatiefnemer van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti & Roma, een breed landelijk samenwerkingsprogramma dat aandacht vroeg voor de vervolging van Sinti en Roma tijdens de Tweede Wereldoorlog en hedendaagse discriminatie. Binnen dit programma werden herdenkingen, rondleidingen, tentoonstellingen en educatieve activiteiten georganiseerd, samen met of geïnitieerd door vertegenwoordigers uit Sinti- en Roma-gemeenschappen. De gezamenlijke inzet richtte zich op het doorgeven van verhalen, het bevorderen van kennis en het verbinden van verleden met actuele maatschappelijke uitdagingen.

Herinneringscentrum Kamp Westerbork zal van 2026-2032 participeren in het (inter)nationale onderzoeks- en samenwerkingsproject Traumascapes, dat zich richt op landschappen en locaties die getekend zijn door collectief geweld, vervolging en trauma. Binnen dit project staat de vraag centraal hoe dergelijke beladen plaatsen – waar fysieke sporen en immateriële herinneringen samenkomen – betekenis krijgen in processen van herdenken, educatie en maatschappelijke reflectie.

Samen met wetenschappelijke en maatschappelijke partners uit binnen- en buitenland onderzoekt Traumascapes hoe trauma zich inschrijft in ruimte en landschap, en hoe deze ‘traumalandschappen’ door verschillende generaties en gemeenschappen worden ervaren en geduid. Door interdisciplinaire benaderingen, waaronder erfgoedstudies, geheugenonderzoek, digitale methoden en participatie-projecten, verkent het project nieuwe manieren om deze complexe geschiedenissen zichtbaar, bespreekbaar en toegankelijk te maken. Voor het Herinneringscentrum Kamp Westerbork sluit deelname aan Traumascapes nauw aan bij de voortdurende inzet om Kamp Westerbork te benaderen als een gelaagde plek van herinnering, waar aandacht is voor zowel historische duiding als de doorwerking van trauma en betekenis in het heden.