Ga direct naar hoofdinhoud

COLUMN: Ruim 800 brieven naar Tost

19 november 2026
Nieuws

'Op dit moment zijn we bezig met het ontsluiten van een collectie van bijna 800 brieven, gericht aan Simon Cohen. De andere hoofdpersonen zijn echtgenote Hester Koster en zoon Hugo en daarnaast enkele familieleden en vrienden. De brieven beginnen op het moment dat het gezin in juni 1940 uit elkaar wordt gerukt.'

Interneringskamp Tost

'De in 1901 in Jaffa geboren Simon werd op basis van zijn Engelse papieren ondergebracht in kamp Schoorl en in september van datzelfde jaar overgebracht naar het interneringskamp Tost in het bezette Polen. Weinigen zullen van dit kamp hebben gehoord. Uit de brieven van Hester en haar terugkoppeling op wat Simon schrijft, krijgt de lezer langzamerhand een beeld van het kamp en zijn bewoners.

De in Nederland achtergebleven vrouwen zoeken elkaar op, worden vaak vriendinnen en lezen elkaar voor uit de uit Tost ontvangen brieven, waardoor aanvullende informatie van door andere geïnterneerden geschreven brieven ook in de brieven van Hester terug te lezen is.

Brieven van Hester

Wetenswaardigheden uit Tost maken slechts een klein deel uit van wat Hester in haar brieven schrijft. Bijna dagelijks gaat ze er voor zitten, maar vaak niet meer dan een half uur tot een uur: door het runnen van een winkel in koloniale waren en het opvoeden van haar in 1939 geboren zoon, rest immers weinig tijd.

In elke brief koppelt ze niet alleen terug, maar geeft ze Simon ook een overzicht van haar dagelijks leven in Amsterdam; over de opgroeiende Hugo, de in haar huis wonende Ester Vieijra, over familie in Amsterdam en Arnhem (haar geboorteplaats), maar ook over kennissen en vrienden. Wederzijdse bezoeken, de wekelijkse voorbereidingen en de viering van Sabbat en het vieren van de Joodse feestdagen worden ook uitvoerig beschreven. In de brieven passeert een enorm netwerk van tientallen personen de revue. Over een ieder heeft Hester wel wat te schrijven.

Het dagelijkse leven lijkt - hoewel het oorlog is – weinig beperkingen te hebben. Er is voldoende eten, hoewel sommige dingen schaars en duurder worden. Daarnaast is de brandstofvoorziening en het krijgen van warm water een probleem.

Over gebeurtenissen als de deportaties van Joodse mannen naar de Joodse werkkampen of de invoering van de Jodenster, schrijft ze helemaal niets. Mogelijk dat de toegepaste censuur op binnenkomende brieven in Tost hiermee te maken heeft, of dat ze van haar man instructies heeft gekregen waarover ze wel en niet mag schrijven. Echter langzamerhand worden de anti-Joodse maatregelen ook in haar brieven genoemd. Van het verlies van haar winkel, het overbrengen van haar broer naar het Joods werkkamp Vledder tot het niet meer gebruik mogen maken van het openbaar vervoer.

Een rode draad

En dan ineens stort de wereld van Hester in. Haar zus, die ze bijna dagelijks ziet, verdwijnt in onderduik. Vrienden en kennissen volgen of worden gedeporteerd naar kamp Westerbork, of een onbekende bestemming. Hester kan als enige nog gebruik maken van het openbaar vervoer en zij die zich nog in Amsterdam of Arnhem bevinden een schouder bieden of voor hen een luisterend oor zijn. De angst, de nervositeit, de wanhoop en het verdriet onder bekenden en familieleden vormen steeds meer een rode draad in haar brieven. Hoewel sommige briefdelen met zwart zijn doorgestreept, zal Simon zeker het één en ander hebben meegekregen.

'Misschien hebben jullie het al gehoord dat wij sinds woensdag hier geïnterneerd zitten'
Hester Koster

De tand des tijds heeft ook de doorgestreepte regels weer voor een groot deel zichtbaar gemaakt. Het zal een schok voor hem geweest zijn als hij de briefkaart van 19 september 1942 van zijn vrouw ontvangt: 'Misschien hebben jullie het al gehoord dat wij sinds woensdag hier geïnterneerd zitten’. Met 'hier' bedoelt ze kamp Westerbork, barak 23, zaal 1.

Het verhaal is nog lang niet afgelopen. Nog meer dan 200 brieven zullen worden ontsloten. Volgende week zal alvast een groot deel van deze collectie online te zien zijn."

Door: Guido Abuys, conservator Herinneringscentrum Kamp Westerbork